بسیاری از افراد هنگام خواب دندان های خود را روی یکدیگر فشار می دهند یا به صورت ناخودآگاه آنها را به هم می سایند، بدون اینکه خودشان از این موضوع اطلاع داشته باشند. این عادت که به آن دندان قروچه یا براکسیسم گفته می شود، در صورت تکرار و شدت بالا می تواند به مینای دندان، ترمیم های دندانی، عضلات فک و حتی کیفیت خواب آسیب وارد کند. یکی از روش هایی که دندانپزشک ممکن است برای محافظت از دندان ها در چنین شرایطی پیشنهاد کند، استفاده از نایت گارد یا محافظ شبانه است.
با این حال، نایت گارد وسیله ای نیست که همه افراد بدون بررسی دندانپزشک به آن نیاز داشته باشند. زمان استفاده، نوع محافظ، نحوه ساخت و حتی مناسب بودن آن برای فرد باید با توجه به وضعیت دندان ها، شدت دندان قروچه، شرایط فک و علت مشکل تعیین شود. در ادامه بررسی می کنیم نایت گارد دقیقا چه کاربردی دارد، چه کسانی بیشتر به آن نیاز دارند و هنگام استفاده از آن باید به چه نکاتی توجه کرد.
نایت گارد دهان چیست و چه کاربردی دارد؟
نایت گارد یک وسیله داخل دهانی است که روی دندان ها قرار می گیرد و بین سطوح دندانی فک بالا و پایین فاصله ایجاد می کند. هدف اصلی آن در بسیاری از موارد، کاهش تماس مستقیم دندان ها و محافظت از آنها در برابر فشار و سایش ناشی از فشردن یا ساییدن دندان ها است. نایت گارد ممکن است با نام هایی مانند اسپلینت، محافظ شبانه یا اسپلینت اکلوزال نیز شناخته شود.
در واقع نایت گارد لزوما دندان قروچه را از ریشه درمان نمی کند. نقش مهم آن این است که در شرایطی که فرد هنگام خواب کنترل آگاهانه ای روی فک خود ندارد، یک لایه محافظ میان دندان ها ایجاد کند. بنابراین نباید انتظار داشت صرفا با تهیه یک محافظ، تمام عوامل ایجاد کننده براکسیسم از بین بروند.
چرا ممکن است دندانپزشک استفاده از نایت گارد را پیشنهاد کند؟
استفاده از نایت گارد معمولا زمانی مطرح می شود که شواهدی از فشار یا سایش غیرطبیعی دندان ها وجود داشته باشد یا فرد علائمی مانند درد و خستگی عضلات فک، حساسیت دندان ها یا سردردهای مرتبط با دندان قروچه را تجربه کند. براکسیسم شدید و مداوم می تواند باعث ساییدگی، ترک خوردگی یا آسیب به دندان و ترمیم های دندانی شود.
البته وجود یک علامت به تنهایی به معنای نیاز قطعی به نایت گارد نیست. دندانپزشک باید وضعیت دندان ها، نحوه قرار گرفتن فک ها، عضلات فک و نوع علائم را بررسی کند تا مشخص شود محافظ شبانه برای فرد مناسب است یا روش دیگری باید در اولویت قرار گیرد.
مقالات دیگر: کراس بایت چیست؟ چرا باید در سنین رشد درمان شود؟
در چه شرایطی استفاده از نایت گارد بیشتر مطرح می شود؟
کاربرد نایت گارد بیشتر به شرایطی مربوط است که تماس و فشار غیرطبیعی میان دندان ها وجود داشته باشد. مهم ترین موقعیت هایی که ممکن است دندانپزشک استفاده از محافظ شبانه را بررسی کند عبارتند از:
دندان قروچه هنگام خواب
بعضی افراد در طول خواب دندان های خود را به هم می سایند یا آنها را با فشار روی یکدیگر قرار می دهند. از آنجا که این رفتار ممکن است بدون آگاهی فرد اتفاق بیفتد، گاهی فرد تنها پس از مشاهده علائم متوجه آن می شود. نایت گارد می تواند با جدا کردن سطوح دندان ها، از تماس مستقیم آنها هنگام این رفتار جلوگیری کند.
فشردن شدید دندان ها
براکسیسم فقط به ساییدن دندان ها محدود نیست و ممکن است به شکل فشار دادن مداوم فک ها روی یکدیگر نیز بروز کند. این حالت می تواند عضلات فک را خسته و دندان ها را تحت فشار قرار دهد. در چنین شرایطی، دندانپزشک ممکن است استفاده از یک وسیله داخل دهانی مناسب را برای محافظت از دندان ها در نظر بگیرد.
مشاهده ساییدگی غیرطبیعی دندان ها
صاف شدن غیرطبیعی لبه دندان ها، کاهش ارتفاع برخی سطوح و ایجاد ترک یا لب پریدگی می تواند از نشانه های فشار و سایش بیش از حد باشد. البته ساییدگی دندان همیشه به دلیل براکسیسم نیست و تشخیص علت آن باید توسط دندانپزشک انجام شود. اگر عامل اصلی فشردن یا ساییدن دندان ها باشد، محافظ شبانه می تواند برای جلوگیری از ادامه آسیب مطرح شود.
آسیب به ترمیم های دندانی
فشار زیاد فک می تواند روی بعضی ترمیم های دندانی نیز اثر بگذارد. افرادی که روکش، پرکردگی یا سایر ترمیم های دندانی دارند و همزمان براکسیسم قابل توجهی دارند، ممکن است بیشتر در معرض آسیب مکانیکی قرار بگیرند. در این شرایط دندانپزشک می تواند با بررسی ترمیم ها و الگوی تماس دندان ها درباره استفاده از نایت گارد تصمیم بگیرد.
درد یا خستگی عضلات فک
درد و خستگی فک، احساس گرفتگی عضلات اطراف صورت و بعضی سردردها می توانند همراه با براکسیسم دیده شوند. با این حال، این علائم اختصاصی نیستند و ممکن است دلایل دیگری داشته باشند. بنابراین استفاده از نایت گارد برای هر نوع درد فک بدون تشخیص علت توصیه نمی شود.
مقالات دیگر: کرودینگ (شلوغی دندان) چیست؟ + علل ژنتیکی آن
از کجا بفهمیم ممکن است شب ها دندان قروچه داشته باشیم؟
یکی از دشواری های براکسیسم شبانه این است که فرد هنگام وقوع آن معمولا هوشیار نیست. گاهی شریک خواب صدای ساییدن دندان ها را متوجه می شود و گاهی دندانپزشک در معاینه، آثار سایش یا آسیب روی دندان ها را مشاهده می کند.
نشانه هایی که می توانند احتمال دندان قروچه را مطرح کنند شامل موارد زیر هستند:
- ساییدگی یا صاف شدن غیرمعمول سطح دندان ها
- ترک یا لب پریدگی دندان
- حساس شدن دندان ها
- احساس خستگی یا گرفتگی فک بعد از بیدار شدن
- درد عضلات فک یا صورت
- سردردهای صبحگاهی
- گزارش شریک خواب درباره صدای ساییدن دندان ها
- آسیب یا فرسایش بعضی ترمیم های دندانی
وجود این نشانه ها به تنهایی تشخیص قطعی براکسیسم نیست، اما می تواند دلیلی برای مراجعه به دندانپزشک و بررسی وضعیت دندان ها و فک باشد.
نایت گارد چگونه از دندان ها محافظت می کند؟
در حالت عادی، دندان های فک بالا و پایین در زمان جویدن با یکدیگر تماس کنترل شده دارند. اما هنگام دندان قروچه، فشار و تماس می تواند بیشتر و طولانی تر شود. نایت گارد با قرار گرفتن بین دو قوس دندانی، تماس مستقیم سطوح دندان ها را کاهش می دهد.
به این ترتیب، بخشی از نیرو به خود وسیله منتقل می شود و دندان ها مستقیما روی یکدیگر ساییده نمی شوند. منابع معتبر نیز محافظ های داخل دهانی را یکی از گزینه های مورد استفاده برای جلوگیری از آسیب دندانی ناشی از براکسیسم معرفی می کنند.
البته میزان محافظت به طراحی، جنس، ضخامت و تناسب وسیله بستگی دارد. به همین دلیل صرفا خرید هر نوع محافظ آماده از بازار را نمی توان معادل دریافت یک نایت گارد مناسب و درمانی دانست.
انواع نایت گارد چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟
محافظ های شبانه را می توان از نظر جنس، نحوه ساخت و میزان اختصاصی بودن برای فرد با یکدیگر مقایسه کرد. انتخاب میان آنها باید بر اساس وضعیت دهان و هدف استفاده انجام شود.
نایت گارد نرم
محافظ نرم معمولا انعطاف پذیری بیشتری دارد و ممکن است برای برخی افراد راحت تر باشد. با این حال، در بعضی افراد وجود سطح نرم می تواند باعث افزایش تمایل به فشردن یا جویدن محافظ شود و به همین دلیل برای همه افراد انتخاب مناسبی نیست.
نایت گارد سخت
این نوع محافظ از ماده سخت تری ساخته می شود و معمولا به صورت دقیق تر روی دندان ها تنظیم می شود. در برخی موارد که کنترل تماس دندان ها و دوام وسیله اهمیت بیشتری دارد، دندانپزشک ممکن است نوع سخت یا اسپلینت تثبیت کننده را پیشنهاد کند.
نایت گارد سفارشی
محافظ سفارشی بر اساس وضعیت دندان های همان فرد ساخته می شود و از نظر تطابق با قوس دندانی با نمونه های عمومی تفاوت دارد. دندانپزشک می تواند نوع و طراحی آن را با توجه به شرایط فک، دندان ها و شدت براکسیسم تعیین کند.
چرا نایت گارد سفارشی اهمیت دارد؟
یک نایت گارد مناسب باید بدون فشار غیرطبیعی روی دندان ها و لثه قرار بگیرد و در زمان خواب نیز تا حد امکان پایدار باشد. اگر وسیله به درستی فیت نشده باشد، ممکن است باعث ناراحتی، تحریک لثه یا ایجاد مشکلاتی در تماس دندان ها شود. منابع بیمارستانی نیز توصیه می کنند اسپلینت های دندانی توسط دندانپزشک ساخته و تنظیم شوند، زیرا وسیله نامتناسب می تواند برای دندان ها یا لثه مشکل ایجاد کند.
همچنین در مواردی که فرد درد فک یا اختلالات مفصل گیجگاهی فکی دارد، انتخاب محافظ باید با دقت بیشتری انجام شود. NIDCR تاکید می کند که وسایل داخل دهانی نباید به گونه ای باشند که به صورت دائمی بایت فرد را تغییر دهند و اگر وسیله باعث درد شد، باید استفاده از آن متوقف و موضوع با دندانپزشک یا پزشک بررسی شود.
چه زمانی نباید خودسرانه از نایت گارد استفاده کنیم؟
نایت گارد یک وسیله عمومی برای تمام دردهای فک یا دندان نیست. اگر فرد بدون تشخیص، محافظ نامناسبی انتخاب کند، ممکن است مشکل اصلی همچنان باقی بماند یا حتی علائم فک تشدید شود.
در شرایطی مانند درد مداوم فک، قفل شدن فک، تغییر ناگهانی در نحوه قرار گرفتن دندان ها، درد شدید مفصل، زخم یا تحریک لثه و درد جدید پس از استفاده از محافظ، بهتر است به جای ادامه مصرف خودسرانه، معاینه دندانپزشکی انجام شود. در مورد اختلالات مفصل فک نیز منابع تخصصی بر درمان های محافظه کارانه و پرهیز از تغییرات دائمی در دندان یا بایت بدون اندیکاسیون مشخص تاکید دارند.
آیا نایت گارد دندان قروچه را درمان می کند؟
نایت گارد بیشتر یک ابزار محافظتی است تا درمانی که تمام علت براکسیسم را برطرف کند. این وسیله می تواند تماس مستقیم دندان ها را کاهش دهد و از بخشی از آسیب ناشی از ساییدن و فشردن آنها جلوگیری کند، اما عوامل موثر بر براکسیسم ممکن است همچنان وجود داشته باشند.
براکسیسم می تواند با عواملی مانند استرس، مصرف کافئین و الکل، سیگار، بعضی داروها و عوامل دیگر ارتباط داشته باشد. بنابراین در کنار محافظت از دندان ها، بررسی عوامل زمینه ای و اصلاح عادت های مرتبط نیز اهمیت دارد.
هنگام استفاده از نایت گارد به چه نکاتی توجه کنیم؟
مراقبت از محافظ شبانه به اندازه انتخاب آن اهمیت دارد. وسیله ای که هر شب داخل دهان قرار می گیرد باید تمیز نگه داشته شود و به صورت دوره ای از نظر تغییر شکل، ترک خوردگی، فرسودگی و نحوه قرار گرفتن روی دندان ها بررسی شود.
چند نکته مهم عبارتند از:
- محافظ را طبق دستور دندانپزشک استفاده کنید.
- قبل و بعد از استفاده، بهداشت دهان را جدی بگیرید.
- نایت گارد را پس از استفاده تمیز و در محل مناسب نگهداری کنید.
- آن را در معرض حرارت بالا قرار ندهید.
- اگر محافظ ترک خورد، تغییر شکل داد یا دیگر به خوبی روی دندان قرار نگرفت، آن را بررسی کنید.
- در صورت ایجاد درد یا ناراحتی جدید، استفاده را متوقف کرده و با دندانپزشک مشورت کنید.
هر چند وقت یک بار باید نایت گارد را تعویض کرد؟
برای تمام نایت گاردها نمی توان یک مدت زمان ثابت برای تعویض تعیین کرد. طول عمر وسیله به جنس آن، شدت دندان قروچه، میزان استفاده و نحوه نگهداری بستگی دارد. فردی که فشار زیادی به دندان ها وارد می کند ممکن است محافظ خود را سریع تر از فردی که براکسیسم خفیف دارد فرسوده کند.
مهم تر از عدد مشخص، بررسی وضعیت خود وسیله است. اگر ضخامت آن کاهش یافته، سطح آن به شدت ساییده شده، ترک خورده یا دیگر به شکل قبلی روی دندان قرار نمی گیرد، باید توسط دندانپزشک بررسی شود.
آیا نایت گارد برای کودکان هم استفاده می شود؟
دندان قروچه در کودکان نیز ممکن است اتفاق بیفتد، اما وجود دندان قروچه در کودک به معنای نیاز فوری به نایت گارد نیست. علت، شدت و شرایط رشد دندان و فک باید در نظر گرفته شود.
اگر والدین متوجه ساییدن مداوم دندان ها، آسیب به دندان، درد فک یا سایر علائم غیرعادی شوند، بهتر است کودک توسط دندانپزشک معاینه شود. تصمیم درباره استفاده از محافظ باید متناسب با شرایط سنی و دندانی کودک باشد.
آیا نایت گارد برای درد مفصل فک مناسب است؟
در بعضی افراد مبتلا به مشکلات فک و دندان قروچه، دندانپزشک ممکن است اسپلینت یا محافظ شبانه را در برنامه درمانی قرار دهد. اما درد مفصل فک علت های مختلفی دارد و نایت گارد راه حل یکسانی برای تمام آنها نیست.
NIDCR نیز اشاره می کند که شواهد درباره میزان تاثیر وسایل داخل دهانی بر درد ناشی از اختلالات مفصل و عضلات فک محدود است و انتخاب درمان باید بر اساس شرایط فرد انجام شود. همچنین وسیله نباید به شکل دائمی بایت را تغییر دهد.
چه زمانی مراجعه به دندانپزشک ضروری است؟
اگر متوجه ساییدگی قابل توجه دندان ها، ترک خوردگی، حساسیت جدید، درد فک یا صورت، سردردهای مکرر مرتبط با بیدار شدن یا صدای دندان قروچه در خواب شده اید، بهتر است موضوع را با دندانپزشک مطرح کنید.
همچنین اگر بعد از شروع استفاده از نایت گارد درد، فشار، تحریک لثه یا تغییر غیرطبیعی در تماس دندان ها ایجاد شد، ادامه استفاده بدون بررسی توصیه نمی شود. یک محافظ مناسب باید با شرایط دهان فرد سازگار باشد و استفاده از آن نباید باعث ایجاد مشکل جدید شود.
سخن پایانی
نایت گارد دهان بیشتر برای محافظت از دندان ها در برابر فشار و سایش ناشی از فشردن یا ساییدن دندان ها، به ویژه هنگام خواب، مورد استفاده قرار می گیرد. با این حال، هر فردی که دندان قروچه دارد لزوما به یک نوع مشخص از نایت گارد نیاز ندارد. شدت براکسیسم، وضعیت دندان ها، وجود ترمیم، شرایط فک و علائم فرد باید قبل از انتخاب وسیله بررسی شود.
بهترین نتیجه زمانی به دست می آید که محافظ بر اساس شرایط دهان فرد انتخاب و به درستی تنظیم شود. نایت گارد را نباید جایگزین درمان علت زمینه ای براکسیسم دانست؛ بلکه در صورت تشخیص مناسب می تواند یکی از ابزارهای محافظتی در کنار اصلاح عادت ها، کنترل عوامل تشدیدکننده و پیگیری دندانپزشکی باشد.
سوالات متداول
آیا همه افرادی که دندان قروچه دارند باید نایت گارد استفاده کنند؟
خیر. شدت دندان قروچه و میزان آسیب دندانی باید بررسی شود و دندانپزشک بر اساس شرایط فرد درباره نیاز به محافظ تصمیم می گیرد.
آیا نایت گارد دندان قروچه را متوقف می کند؟
نایت گارد عمدتا برای محافظت از دندان ها در برابر تماس و سایش استفاده می شود و لزوما علت اصلی براکسیسم را برطرف نمی کند.
نایت گارد نرم بهتر است یا سخت؟
هیچ نوعی برای همه افراد بهترین نیست. انتخاب بین مدل نرم و سخت به شرایط دندان ها، نوع براکسیسم و نظر دندانپزشک بستگی دارد.
آیا می توان نایت گارد را از داروخانه یا فروشگاه تهیه کرد؟
محافظ های عمومی وجود دارند، اما برای افرادی که براکسیسم قابل توجه یا مشکلات فک دارند، تناسب دقیق وسیله اهمیت زیادی دارد. محافظ نامناسب می تواند باعث ناراحتی دندان و لثه شود.
اگر نایت گارد باعث درد فک شود چه کار کنیم؟
در صورت ایجاد درد جدید یا تشدید درد، نباید بدون بررسی به استفاده ادامه داد. NIDCR توصیه می کند در صورت ایجاد درد با وسیله داخل دهانی، استفاده متوقف و موضوع با دندانپزشک یا پزشک بررسی شود.
